چهارمین کنگره بین المللی مدیریت شهری ایران




پسماندهای صنعتی ؛ همچنان سرگردان

17 شهریور 1395

 

به گزارش دبیرخانه چهارمین کنگره بین المللی مدیریت شهری ایران، پسماند هاي مختلف حاصل اجتناب ناپذير استفاده گسترده از مواد شيميايي و محصولات و فرآورده هاي صنعتی مختلف در زندگي روزمره ما مي باشد . تجربيات جهاني نشان داده است كه چنانچه بر پسماندها مدیریت مناسب صورت نگرفته و این مواد با شيوه هاي علمي و فني به مواد با مخاطرات كمتر تبديل نشوند و يا بطور اصولي و به روش مناسب تحت عملیات پردازش و دفع قرار نگیرند، منشاء مخاطرات بسیار زیاد و تهدیدات فراوانی برای سلامت انسان و محیط زیست خواهند شد. اين توجهات مي بايست شامل انجام تمهیدات مدیریتی نظیر كاهش و به حداقل رساندن توليد پسماندها در مبداء ، تولید کالاهائی با قابلیت بازیافت بیشتر و سهل تر ،‌ تفکیک و جمع آوري صحيح ، بازيابي و دفع اصولي آنها باشد.كاهش آلودگی ها ، بازيابي و استفاده مجدد از پسماند ها ، ‌توليد محصولات سازگار با محيط زيست ، افزايش راندمان مصرف مواد اوليه و كاهش پسماند ها از زاویه کلان اقتصادی توجیه پذیر و قابل بررسی است و پرداختن به این موضوع ها معمولا باعث افزایش سود اقتصادي در سطح خانواده ها ، واحد هاي صنعتي و سایر فعالیتهای تولیدی و خدماتی   اجتماعی مي گردد. مديريت صحيح پسماندهاي صنعتی غالبا شامل مراحل مختلفی است . حذف، تفکیک و يا كاهش مقدار پسماند در مبداء، بازيابي پسماندها ، تصفيه پسماندها قبل از دفع و در پایان و به عنوان آخرین گزینه انجام عملیات دفن از اقداماتی است که باید در مدیریت هوشمندانه ، مدبرانه و مسئولانه پسماندها درنظر گرفته شود.

حذف ، تفکیک و يا كاهش مقدار پسماند در مبداء از مباحث مهم مدیریت پسماندها میباشد.حذف، تفکیک و كاهش پسماند در مبدا شامل سلسله اقداماتي است كه قبل از تولید پسماند اعمال می گردد تا اينكه در نهایت منجر به تولید پسماند کمتری شود . این هدف غالبا زمانی تحقق می یابد که در خصوص افزایش حس مشارکت کلیه پرسنل در گیر با فرآیند، تلاشی صورت گرفته و امکانات سخت افزاری و نرم افزاری این هدف محقق گردیده باشد.در این بین انجام امور آموزشی و استفاده از فناوری های روز اثرگذار خواهد بود و نتیجه قابل پیش بینی در واقع همان خواهد بود که از آن تحت عنوان افزایش بهره وری یاد می گردد.در اثر این تغییر رفتار، انتظار این است که مواد کمتری اتلاف شده و در مصرف انرژی صرفه جوئی و پسماند ايجاد شده به حداقل ممکن تقلیل یابد.از طرفی با افزايش آگاهي هاي عمومي در رابطه با عواقب ورود آلودگي ها به منابع آب و خاک ، بتدريج موضوع حذف آلودگي ها در مبدا و استفاده از تكنولوژي پاك مورد توجه قرار گرفته است . امروزه كاهش مصرف مواد اوليه ، انرژي ، آب و كاهش توليد پسماند در دستوركار بسياري از برنامه هاي توسعه و فعاليت های بنگاه های اقتصادی قرار داده شده است.كاهش پسماندها در واحدهاي صنعتي با بررسي عملكرد نيروي انساني ، تجهیزات و دستگاهها ، مواد و روش كار مي تواند انجام گيرد.كار كنان واحد ها نقش بسيار موثري در اداره واحد هاي صنعتي دارند ، آموزش و ارتقاء‌ سطح اطلاعات پرسنل از فرآيندهاي مورد عمل و جلب مشاركت آنها علاوه بر صرفه جوئي هاي اقتصادي باعث كاهش پسماند ها و آلودگيهاي محيط زيست مي گردد.در بسياري از موارد كيفيت مواد اوليه دريافت شده توسط واحد هاي صنعتي در محصولات حد واسط، نهائي و كميت و كيفيت پسماند هاي توليدي موثر است.با تنظيم فرايند ها و عمليات بهره برداري از واحد هاي صنعتي از قبيل تنظيم دما ، فشار ، ميزان خوراك و زمان فرآيند، پسماند فرايند را مي توان به حداقل ممكن كاهش داد.تغيير فرايندهاي صنعتي با هدف بهبود كيفيت محصول ، كاهش مصرف مواد اوليه ، كاهش انرژي و كاهش آلودگيها باعث كاهش پسماندهاي توليدي نيز مي گردد . تغيير فرايند مي تواند شامل اصلاح فرآيند و يا تغيير تكنولوژي گردد. بررسي اقتصادي، ملزومات تكنيكي، پرسنل و سرمايه از عوامل كليدي ارزيابي و ترويج گزينه هاي پيشگيري از توليد پسماندها مي باشند .انجام عملیات بازيابي نیز از دیگر مراحل پر اهمیت در مدیریت پسماندهای صنعتی مد نظر مدیریت های اجرائی پسماندها است.فرایند بازيابي شامل برگشت پسماند جهت بكار گيري آن در ساير صنايع يا فرآيندهاي توليد بعنوان مواد اوليه مي باشد و پس از پيشگيري در مبداء از شيوه هاي اصولي مديريت پسماندها مي باشد . در اكثر مواقع پسماندها بطور مستقيم و يا پس از اعمال تصفيه و اصلاح مجدد در همان فرآيند اوليه مي تواند مورد استفاده قرار گيرند . در صورتي كه استفاده مجدد پسماند در داخل كارخانه امكان پذير نباشد، ‌بازيابي در خارج از كارخانه لازم خواهد بود.تصفيه پسماندها قبل از دفع از مراحل بسیار ضروری در امر کنترل و مدیریت پسماندها به شمار میرود. تثبيت پسماندها و تبديل آنها به مواد بي خطر با بكار گرفتن مواد شيميايي مناسب و روشهاي فيزيكي و بيولوژيكي امكان پذير است . در هر حال پسماندهائي كه امكان حذف ،‌كاهش ، بازيابي و استفادة مجدد آنها وجود نداشته باشد بايد قبل از دفع مطابق مقررات مربوطه تصفيه شوند . جهت تصفيه پسماندها ، نبايد آلودگيها را رقيق نموده و يا فقط از يك محيط به محيط ديگر منتقل كرد . تغيير تركيب مواد مضر موجود در پسماند، تبديل آنها به مواد غير سمي ، خنثي سازي ، تجزيه ، جامد سازي و ترسيب از روشهاي تصفيه پسماندها مي باشند.

 

دفع بي رويه و غير اصولي پسماندها در محيط موجبات آلودگي هاي زيست محيطي را فراهم مي سازد . دفع غير صحيح پسماندها حتي مي تواند باعث انفجار و آتش سوزي هاي مهيب گردد . سوزاندن مواد توام با بازيابي انرژي آن و دفن پسماندها از روشهاي رايج دفع پسماندها مي باشند.پسماندهاي ناسازگار نبايد با هم مخلوط شوند . مخلوط نمودن پسماندها ممكن است مديريت پسماندها، پايش و عمليات رفع آلودگيهاي احتمالي را مشكل تر و پر هزينه تر و حتي غير ممكن نمايد .

اما در کشور ما و از طریق متولیان مدیریت پسماندها چه رویکردی اتخاذ شده و میزان موفقیت در این زمینه به چه میزان است. نقد و بررسی وضعیت موجود می تواند میزان سلامت محیط را نیز مشخص نموده و ضریب ریسک را در امنیت غذائی کشور مشخص نماید . چرا که مدیریت صحیح پسماندها یعنی جلوگیری از پراکندگی آلاینده های مختلف و جلوگیری از آلودگی خاک و آب کشور ، تولید محصولات کشاورزی سالم موضوعی که میتواند امنیت غذائی را تضمین نماید و عدم مدیریت بر این مواد یعنی ایجاد بستر مناسب برای رشد و تکثیر عوامل بیماریزا .

پسماندها از جمله موادی هستند که حتی تا سالهای اخیر در کشور، مورد بی توجهی قرار گرفته اند. پسماندهای مختلف بر اساس قانون مدیریت پسماندها(مصوب 1383) به پنج گروه اصلی تقسیم بندی شده اند . این قانون اولین قانون مرتبط با مدیریت پسماندها در کشور به شمار می رود و خلا بسیار بزرگی را که تاکنون در خصوص انواع مختلف پسماندها از جمله ، پسماندهای صنعتی ، کشاورزی ، پزشکی و عادی وجود داشته ، تحت پوشش قرار داده است. کاملا مشخص می باشد که در تقسیم بندی به عمل آمده موضوع پسماندهای صنعتی در بین سایر پسماندها از اهمیت بالائی برخوردار است .پسماندهای صنعتی بر حسب نوع تولید و فرایند واحدهای صنعتی میتواند تنوع بسیار فراوانی داشته باشد . به عبارتی به ازای هر خط تولید در واحدهای صنعتی ممکن است پسماند خاصی تولید گردد که کیفیت و آثار زیست محیطی آن به نوع مواد و محتوای آن بستگی خواهد داشت.این پسماندها غالباٌ ناشی از فرایندهای مختلف شیمیائی میباشند و به همین علت پتانسیل های خطرآفرینی بیشتری نسبت به پسماندهای عادی در محیط زیست ایجاد خواهند نمود.بر اساس بررسی های به عمل آمده بخش عمده ای از پسماندهای صنعتی کشور شامل حلال های شیمیائی ، ترکیبات فلزات مختلف ، مواد نفتی ، رنگها و ... می باشند که اثرات تجمعی هر یک از موارد در کنار مخلوط غیر همگن سایر مواد در بسیاری از موارد غیر قابل محاسبه و غیر قابل پیش بینی است. بر اساس طبقه بندی وزارت صنايع و معادن كشور، صنایع مختلف در 9 شاخه اصلي ، 23 زيرشاخه ، 126 زير شاخه فرعي قرار مي­گیرند. هر یک از گروه های صنعتی انواع خاصی از پسماندها را تولید خواهند نمود. به منظور بررسي خصوصيات كمي و كيفي پسماندهای صنعتي میبایست مطالعات میدانی جامع و دقیقی صورت گیرد. بررسی اولیه این مطالعات نشان دهنده این است که، حجم پسماندهای صنعتي توليدشده توسط واحدهای صنعتی کشور اعم از واحدهای بزرگ صنعتی مانند پالایشگاه ها و واحد های پتروشیمی و یا کارگاه های خرد مانند واحدهای آبکاری فلزات ، مقادیر بسیار بالائی را شامل میشود که متاسفانه هیچگونه نظارت و مدیریت مناسبی بر آنها اعمال نمیگردد. برای مثال برخی از مطالعات نشان میدهد مقدار پسماندهای صنعتی در شهر تهران و پس از انجام فرایندهای مختلف بازيافت ، بیش از 2000 تن ­در­ شبانه­روز بوده ،این مواد ، پس از تولید و نگه داری موقت در واحدهای صنعتی تولید کننده ،با صرف هزینه های گزاف ، توسط پیمانکاران غیر متخصص از واحدهای صنعتی تحویل و به خارج از محوطه شرکتها و کارخانجات منتقل مي­شود، خوشبینانه ترین حالت این است که پسماندهای مذکور در محل های دفن پسماندهای عادی و در کنار سایر زباله های شهری دفع گردند. محیطی سرشار از شیرابه ناشی از فرایند بیولوژیک که غالبا محیطی اسیدی را فراهم نموده و باعث آزاد شدن بسیاری از مواد خطرناک از جمله فلزات سنگین از درون محتویات پسماندهای صنعتی خواهد گردید و این منابع با ارزش آبهای زیر زمینی است که در پایان این جریان غیر معقولانه ، پذیرای انبوه آلودگی های مختلف خواهد بود .

قابل ذکر است چهارمین کنگره بین المللی مدیریت شهری ایران در سال 96 در شهر تهران برگزار خواهد گردید که یکی از محورهای آن بحث کاهش اثرات زیست محیطی ناشی از استفاده از مواد شیمیایی پسماند می باشد و این موضوع توسط صاحبنظران این عرصه   به بحت و تبادل نظر گذاشته خواهد شد.

 

برچسب ها: کنگره بین المللی مدیریت شهری ایران ، همایش جامع مدیریت شهری ایران ،محیط زیست شهری ، توسعه پایدار شهرها ، تحولات در شهرسازی ، مدیریت پسماند شهری ، حمل ونقل شهری ، طراحی شهری ، فاضلاب شهری ، مکانیسم های توسعه پاک ، هماهنگی توسعه با محیط زیست


376
مطالب مرتبط


لطفا با تكميل فرم ، نظرات ، پيشنهادات و انتقادات خود را در مورد مطلب منتشر شده با ما در ميان بگذاريد.
پيام شما پس از تاييد توسط مدير سايت ، منتشر خواهد شد.
 

 
Captcha


 

تماس

02133699093-4

01133359334

02189786524

pconf.org[at]gmail.com

حامیان





مرکز همایش های بین المللی توسعه ایران